Gri Su Çalışması - Datça Özcan Yılmaz Meslek Lisesi // 1 Haziran 2022

Projemizin gri su yeniden kazanım çalışması için daha önce birkaç defa ziyaret ettiğimiz Özcan Yılmaz Meslek Lisesi'nde uygulamamızı tamamladık.

Uygulama için seçtiğimiz gri su kaynağı, okulun bitişiğindeki yurt/pansiyon binasının mutfağında, daha çok taze meyve ve sebzelerin yıkandığı eviye oldu. Bunun başlıca nedeni, mutfaktaki diğer eviyelerde yüksek miktarda (organik parçacık ve yağ içeren) yemek artığı yıkanması ve bu sırada öngörülemez miktarda ve çeşitlilikte kimyasal temizlik ürünü kullanılmasıydı. Buna karşın, meyve ve sebzelerin yıkandığı tezgahta neredeyse hiç sentetik temizlik ürünü kullanılmaması ve olası sorunlara yol açabilecek organik atık yükünün bu gri su kaynağında olmaması önemliydi. 

Seçtiğimiz gri su yeniden kazanım yöntemi, kaynaklarda anlatılan, mümkün olan en sade/basit, herhangi bir elektrikli motor/pompa/filtre kullanılmayan, atık suyu yerçekimiyle (cazibeyle) giderden alıp toprakla buluşturan ve daha önce benzer sistemlerle deneyimimiz olduğu için de tercih ettiğimiz, 'malç çanağı' yöntemiydi. Bu yöntemde gri suyun içindeki kirletici maddeler, toprak mikrobiyolojisinin sindirim faaliyetleriyle parçalanarak etkisiz hale getiriliyor ve sisteme dahil edilen bitkiler tarafından besin maddesi olarak kullanılıyor. Amaç, gri suyu mümkün olduğu kadar yavaş biçimde, içi karbon oranı yüksek malzemeyle (malç) doldurulmuş bir çanakta toprağa süzdürmek ve bu sırada parçalanma işleminin gerçekleşmesini sağlamak. 

Sistemi kurmak için gerekli tesisat çalışması karmaşık olmamakla birlikte, alanında uzman bir tesisat ekibinden destek aldık. 

Önce, mutfaktaki giderin mevcut tesisat sisteminden ayrılıp dışarıya alınabilmesi için, eviyenin arkasındaki duvarda uygun bir delik açıldı. (Mevcut sistemde atık su önce dışarıdaki rögara, oradan da kanalizasyon sistemine aktarılıyordu. Gerektiği taktirde sistemin yeniden eski haline döndürülmesine engel olmayacak şekilde, eski sisteme bağlı atık su borusunun ucuna tapa takıldı.) Dışarıya alınan 50 mm çapında standart PVC atık su borusu, duvarın dışından ek borularla uzatılarak, malç çanağı için seçilen alana kadar birbirine bağlandı.

Gri suyun insanlarla veya hayvanlarla temas etmesini engellemek amacıyla, çanağın içine altı kesilerek çıkarılmış, yanları matkapla delinmiş, kapağı açılıp kapanabilen plastik bir kova yerleştirildi ve atık su borusu bu kovanın kapağından içeriye bağlandı. (Plastik kova, eski bir boya kovasından dönüştürüldü.) Suyun süzülmesini kolaylaştırmak amacıyla kovanın altına yaklaşık yumruk büyüklüğünde taşlar yerleştirildi. Daha sonra, çanağın için kovanın kapağıyla aynı hizaya gelecek kadar malç malzemesiyle dolduruldu. (Malç malzemesi olarak Datça'daki marangozlardan kolayca ve ücretsiz temin edilebilen ağaç talaşı/yongası tercih edildi. (Yaklaşık 2 büyük çuval - harar - miktarında.) Fakat, talaş dışında, karbon içeriği yüksek herhangi bir organik malzeme de kullanılabilir - biçilmiş ve kurumuş otlar, çimler, yapraklar, öğütülmüş budama atıkları, vb.)

Mutfak giderlerinde daha yüksek organik madde içeren gri su kaynakları için normal şartlar altında katı parçacıkları ve yağı ayıran bir 'yağ kapanı' kullanılması gerekebilir, fakat bu örnekte dönüştürülen gri su nispeten 'temiz' olduğu için, yağ kapanı kurma gerekliliği görülmedi.

Malç çanağı için uygun noktayı belirlerken tesisatın kolayca bağlanabilmesi, yürüyüş yolları üzerinde borularla bir engel oluşturmaması, yapının temelinde su izolasyonuna ilişkin bir sorun yaratmaması gibi faktörler göz önüne alındı. Tesisat bağlantısında da, boruların % 2 eğimle çanağa aktarılması sağlandı. Çukur kazılırken, binanın inşaatı sırasında ortaya çıkan hafriyat atıklarının, moloz, çöp, vb. tüm alanı kapladığı farkedildi. Çanağın ne kadar büyük olması gerektiği konusunda çok kritik bir hesap yapılmamasına rağmen, ekibin önceki deneyimlerine göre yaklaşık bir metreküpten biraz daha küçük bir hacme sahip bir alanın yeterli olacağı düşünüldü. Çukur açıldıktan sonra çıkan toprak/moloz karışımı, çukurun etrafında bir tümsek oluşturacak biçimde yığıldı, böylece yağmurlu mevsimde çevreye düşen yağmurun çukurun içine dolması engellendi. 

Normal şartlar altında, bu tip bir sistemde çukurun etrafında hemen bitkilendirme yapılması tercih edilir ki, bu atık su bitkiler tarafından alınabilsin ve atık suyun içindeki besin maddeleri sayesinde biyokütleye dönüştürülebilsin. Fakat mevsim itibarıyla ağaç dikiminin bu aşamada uygun olmadığı belirlendi ve dikim işlemi yaz aylarından sonraya, Eylül-Ekim aylarına bırakıldı. Ayrıca, çanağın etrafında kapari bitkilerinin bulunması nedeniyle, gri su bitkiler tarafından hemen değerlendirilebilecek.

CAN YÜCEL KÜLTÜR SANAT FESTİVALİ'NDE STANT AÇTIK

Datça Kültür Sanat Dayanışması tarafından Datça Belediyesi ve Datça halkının katkılarıyla  gerçekleştirilen Can Yücel Kültür Sanat Festivali'nde stant açarak DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ'ni tanıttık. 2-5 Haziran tarihlerinde düzenlenen festivalde standımızda bilgi almak isteyen Datçalıları ağırladık. Yapılan çalışmalarla ilgili bilgi verdik. 

 

REŞADİYE KAZIM YILMAZ İLKÖĞRETİM OKULU 

YAĞMUR SUYU HASADI TANITIM TOPLANTISI

DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ kapsamında Reşadiye Kazım Yılmaz İlköğretim Okulu'nda gerçekleştirilen yağmur suyu hasadı uygulamalarının tanıtım toplantısı bugün yapıldı. Toplantıya Datça Kaymakamı Mesut Çoban, Datça Belediye Başkan Vekili Mutlu Gündoğan,  Datça Belediye Başkan Yardımcısı Ali Acar, Datça İlçe Milli Eğitim Müdürü Bülent Aldal, okul yöneticileri, DAÇEV Başkanı Hüseyin Tüzün, Datça Kent Konseyi Başkanı Çiğdem Canbey, proje yürütücü ekibi, öğrenciler  ve konuya ilgi duyan Datçalılar katıldı. 

Açılış ve akış hakkında bilgilendirmeyi arkadaşımız Uydu Balcı yaptı. 

Datça İlçe Milli Eğitim Müdürü Bülent Aldal konuşmasında proje yürütücülerine teşekkür ederek, okullarda bu çalışmaların çoğaltılmasını destekleyeceklerini söyledi. 

Anaokulu öğrencileri dans gösterileri  ve Datça Kaymakamı Mesut Çoban'la birikte fidan dikimi yaptılar.

Datça Belediyesi Proje Sorumlusu Özgür Mutlu DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ'ni anlattı. 

Proje Danışmanı Emre Rona okulda gerçekleştirilen uygulama hakkında bilgi verdi. Reşadiye Kazım Yılmaz İlköğretim Okulu'nda, okulun ön ve arka tarafında oluşturulan alanlarda depolara çatı bağlantıları yapıldı. Bu uygulama ile öğrencilerde yağmur suyunun toplanıp, depolanabildiği ve bitkilerin sulanmasında kullanılabildiği ile ilgili farkındalık yaratılması amaçlandı. Depolar ve bağlantı borularının olduğu alanın düzenlenmesi, taş ile çevrilmesi ve bitkilendirilmesi Datça Belediyesi tarafından gerçekleştirildi.  

 

DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ YÜRÜTÜCÜ EKİBİ

 REŞADİYE KAZIM YILMAZ İLKOKULU'NDA YAĞMUR SUYU HASADI 

DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ kapsamında Reşadiye Kazım Yılmaz İlköğretim Okulu'nda planlanan yağmur suyu hasadı çalışmaları tamamlandı. Okulun ön ve arka tarafında oluşturulan alanlarda depolara çatı bağlantıları yapıldı. Depolar ve bağlantı borularının olduğu alanın düzenlenmesi, taş ile çevrilmesi ve bitkilendirilmesi Datça Belediyesi tarafından gerçekleştirildi. 

Bu uygulama ile öğrencilerde yağmur suyunun toplanıp, depolanabildiği ve sulamada kullanılabildiği ile ilgili farkındalık yaratılması amaçlandı.

BİTKİLENDİRME ÇALIŞMALARI

   

DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ Birleşmiş Milletler Küçük Destek Programı'ndan  (UNDP  GEF SGP) alınan fonla DAÇEV yürütücülüğünde Kent Konseyi Su Çalışma Grubu ve Datça Belediyesi ortaklığında ve Datça Milli Eğitim Müdürlüğü iştirakçiliğinde gerçekleştiriliyor. 

 HIZIRŞAH SARNICI'NIN SU YOLLARINI AÇTIK

DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ kapsamında bugün Hızırşah Kartal Vadisi Mevkiinde, Aşlama ve Bubaslık yollarının birleştiği yerde bulunan HIZIRŞAH SARNICI'nın etrafını temizledik, sarnıca doğru su yolları açtık.

HIZIRŞAH SARNICI'nın çevresine ve etrafına konulan eşyalar nedeniyle su yolları tıkanmıştı ve birkaç yıldır içinde su birikmiyordu. Sarnıçlar özellikle yaz aylarında insanlar için kullanma, yaban hayvanları için içme suyu sağlamaları nedeniyle önem taşıyorlar.

Datça Dağcılık ve Doğa Sporları Kulübü ve Datça Kent Konseyi Kompost Grubu'ndan arkadaşlarımız gönülden destekleriyle etkinliğimize katıldılar.

DATÇA'DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ, DAÇEV, KENT KONSEYİ SU ÇALIŞMA GRUBU ve DATÇA BELEDİYESİ ortaklığıyla yürütülüyor. DATÇA MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ iştirakçi olarak katılıyor ve BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KÜÇÜK DESTEK FONU (UNDP GEF SGP) tarafından destekleniyor.

Datça'da Su Sorunu ve Büyüme

İnsan yerleşkelerinin geçmişine baktığımız zaman sürekli tekrar eden bir hikaye karşımıza çıkıyor. Topluluklar bir süre sonra büyümenin getirdiği bir kaynak daralması problemi ile karşı karşıya kalıyorlar. 

Bu topluluklar içinde sorun çözme becerisine sahip olanlar, birlikte hareket ederek aldıkları tedbirlerle kaynak sorunlarının üstesinden gelip sürdürülebilir bir hayat kurabilirken, mevcut kaynakları yönetme becerisinden yoksun olanlar çözümü sadece yeni kaynak arayışı olarak tanımladıklarından er ya da geç bir çöküş yaşıyorlar. Eğer yerel kaynakları tükettikten sonra dışarıdan yeni kaynaklar bulamıyorlarsa çöküş hızlı gerçekleşiyor. Coğrafik alanların sınırları dışına çıkıp yeni kaynaklar devreye sokulabildiğinde ise çöküş belki gecikiyor ama bu arada büyüme devam ettiğinden ulaşılabilir kaynaklar tükendiğinde çöküş çok daha büyük bir gümbürtüyle geliyor.

Datça da şu anda böyle bir yol ayrımında: Kaynaklarımız içinde kısıtlılığı en göz önünde olan su sorunumuzu mevcut su kaynaklarını akıllıca yöneterek mi yoksa yeni kaynak arayışları ile mi çözeceğiz?

Kaynakları akıllıca yönetebilmek sadece istemekle olacak birşey değil tabii, bilgi birikimi ve tecrübe, yetenek, yaratıcılık, birlikte sorunları tartışabilme ve karar alabilme becerisi ve alınan kararların uygulanabileceği bir ortam ve daha neler neler gerekiyor. Ama belki tüm bunların toplamı kadar önemli olan, büyümenin kontrol altına alınabilmesi. Çünkü büyüme kontrol altına alınamazsa en yaratıcı ve akıllıca çözümlerle kazanılanlar, birkaç yıllık büyüme ile tamamen sıfırlanıyor hatta durum daha da kötüye gidebiliyor.

Durumu gerçekçi olarak değerlendirirsek Datça'nın büyümesini engelleyecek ya da en azından yavaşlatacak bir irade ne yerelde ne de merkezi olarak mevcut. Ne yazıkki insanların hayat standartlarını yükseltmenin tek yolu olarak büyüme kabul edilmiş durumda. Özellikle Avrupa'da kendisi küçük kalıp yüksek turizm gelirleri ile insanlarını refah içinde yaşatabilen örneklere rağmen, deneyim, bilgi ve vizyon eksikliğinden dolayı, bu strateji, genelde Türkiye, özelde Datça için uygulanabilir ve mantıklı bir seçenek olarak görülmüyor.

Bu durumda kısa vadede alternatif kaynak arayışına girmek önümüzdeki tek seçenek. Yarımadadaki alternatif kaynakları araştırarak devreye sokmak ile geçici olarak bir rahatlama yaşayabiliriz ama bu büyüme ile başladığımız yere dönmek için ne kadar süre geçecek, 3 yıl, 5 yıl, kestirmek güç.

Gözümüzü daha uzaklara çevirip, örneğin Toroslarda yapılacak bir barajdan, o civardaki ve güzergahtaki çevresel yıkımı göze alıp daha büyük bir su kaynağı kazanabiliriz. Bu herhalde bizi daha uzun süre idare eder ama iklim değişikliği ile birlikte anadolunun neresinde su bolluğu kalacak, neredeki insanlar sularının alınıp götürülmesine karşı çıkmayacak, bunu söyleyebilmek mümkün mü? 

Diğer seçenekler arasında denizden tatlı su elde etmek öne çıkıyor. Bu, maliyeti giderek ucuzlamakla birlikte pahalı ve deniz ekosisteminde sorunlar yaratan bir sistem. Ancak bu sorunları bir büyük tesis yerine her mahalleye yakın birer küçük tesis ile yaymak ve azaltmak mümkün. Böylece tek bir merkezden tüm köylere dağıtım şebekesi kurmanın maliyeti ve çevresel olumsuz etkileri de azaltılmış olacak. Özellikle Karaköy'den Betçe'ye planlanan boru hattı projesi başlamadan yerel deniz suyu arıtma seçeneklerinin değerlendirilmesi çok önemli.

Eğer yeni kaynakların devreye girmesi ile su bir problem olmaktan çıkarsa, Datça'nın geleceği için olumlu öngörüler yapmak yine de güç. Datça hızlı bir şekilde büyümeye devam edecek, ta ki başka kaynaklar tükenmeye başlayıp tüm sistem yine alarm vermeye başlayana kadar. Bunun Datça için çok uçuk ve kötümser bir senaryo olduğu  düşünülebilir, ancak tüm dünyanın nasıl bir yolda olduğuna bakarak durumun ciddiyetini kavrayabiliriz. 

Kısa vadede yeni kaynak arayışlarından fazlası elimizden gelmiyor belki ama kaynak sıkıntılarının kendini çok daha fazla hissettirdiği bir geleceğe hem küresel hem de yerel ölçekte adım adım yaklaşırken, bir taraftan da, elimizden geldiği kadarı ile kaynakları akıllıca yönetebilme kapasitemizi geliştirmeye ve yeterince insanı "büyümenin" tüm sorunların kökeninde yatan asıl sorun olduğuna ikna etmeye çalışmak, sürdürülebilir bir başarı yakalama şansımızı artırabilir.

AÇIKLAMA

 

MUSKİ BETÇE YARIMADASI İÇME SUYU TEMİNİ PROJESİ HAKKINDA

 

Kent Konseyi Su Çalışma Grubu olarak 2017 yılı Temmuz ayından buyana biraradayız.

 

Datça, iklim değişikliğinin kuraklaştırıcı etkisinin en yoğun yaşanacağı Akdeniz havzası’nda yer alıyor. Henüz ülkemizdeki ortalamanın üzerinde yağış almamıza rağmen kontrolsuz ve hızlı nüfus artışı, coğrafi yapımızın olumsuzlukları ve  yağışların kısa zamanda  şiddetli yağıp denize akması nedeniyle giderek kuraklaşan bir bölge haline geliyor.

 

Hızlı yapılaşma, nüfus artışı, kontrolsuz, kaçak açılan kuyular, şebekedeki kayıp kaçaklar, tasarrufsuz kullanım, yöreye uygun olmayan bitkilendirme “susuzluğa” süratle yaklaştırıyor ilçemizi.

 

Kent Konseyi Su Çalışma Grubu olarak günümüzdeki kontrolsuz kullanım ve yakın zamanda karşı karşıya kalacağımız “susuzluk” sorunu çözümleri için araştırmalar yapıyoruz, bilgi ve görüşlerimizi Datça Belediyesi ve Muski Genel Müdürlüğü ile paylaşıyoruz. Geçtiğimiz Ağustos ayında Muski tarafından projelendirilen ve yapım işi ihaleye çıkarılan BETÇE YARIMADASI İÇME SUYU TEMİNİ çalışmasına ilişkin görüşlerimizi de defalarca “olumsuz” olarak dile getirdik. İhaleye konu olan projede iki etapta toplam 32 bin 500 metre içme suyu hattı imalatı için yaklaşık 40 milyon TL. harcanacak. Karaköy Mahallesi sınırlarında üç adet sondaj kuyusu açılarak Mesudiye, Yaka, Sındı, Cumalı ve Yazı Mahallellerine ulaştırılacak. 

 

Proje tanıtımı 7 Eylül 2021 tarihinde Palamutbükü’nde Muğla Büyükşehir BB Osman Gürün, Datça BB Gürsel Uçar, Muski Genel Müdürü Baki Ülgen, mahalle muhtarları ve Datça halkının katılımıyla yapıldı. O toplantıda da söz alarak ve birebir konuşmalarla görüşümüzü açıkladık.

 

Mesudiye, Yaka, Sındı, Cumalı ve Yazı mahallelerinde yoğunluğu giderek artan susuzluk yaşandığını görüyoruz. Ancak  “suyun Karaköy Mahallesi’nden taşınıp beş mahalleye dağıtılmasının uzun sureli ve yararlı bir çözüm olmadığını” düşünüyoruz. Coğrafi yapımızdan dolayı ilçemizin kayda değer büyüklükte yalnızca bir yeraltı su deposu (akifer) vardır. Kızlan-Reşadiye-Karaköy bölgesinin altında bulunan ve toplam işletim alanı 90 km2 olarak kabul edilen alan. Aynı alandan, daha çok bölgeye su taşınması, akiferimizdeki suyun hızla tükenmesine ve yapının zarar görmesine yol açacaktır. İletim inşaat çalışmaları sırasında yaşanacak ekolojik yıkım da cabası. 

 

Grubumuzun Betçe’nin su sorununun çözümü için detaylı bir şekilde araştırılmasını önerdiği yöntem köylerde yerel “deniz suyu arıtma tesisi” oluşturulmasıdır. İlave taşıma şebekesi gerektirmeyecek, talep olduğunda kapasitesi arttırılacak bir tesis, bölgede mahalleler arası çatışmalar yaratmayacak, ekolojik hasar açısından daha tercih edilebilir bir çözümdür.

 

Datça; Acilen su koruma havzası ilan edilmeli, yeni kuyular açılmamalı, kaçak kuyular engellenmeli, izinli kuyuların su tüketimleri kontrol altına alınmalı.

 

-Şebekedeki kayıp-kaçak oranları en aza indirilmeli.

 

-Su kullanımında tasarruf, yöreye uygun peyzaj kullanımı, konusunda farkındalık oluşturulmalı.

 

-Yağmur hasadı ve gri su kullanımı yaygınlaştırılmalı. Bu konuda yürürlükte olan yönetmeliklerin uygulanmasına başlanmalı.

 

Çalışma Grubumuzun, Birleşmiş Milletler GEF-SGP Küçük Destek Programından alınan fonla  DACEV yürütücülüğünde, Datça Belediyesi ve Datça Milli Eğitim Müdürlüğü iştirakçiliğinde gerçekleştirdiği DATÇA’DA SU HASADI DENEMELERİ PROJESİ çalışmaları devam ediyor. Datça Hayvansevenler Derneği Rehabilitasyon Merkezi’nde üç depo ile yağmur suyu hasadı yapılıyor. Reşadiye Kazım Yılmaz İlkokulu’ndaki çalışmaların projelendirilmesi yapıldı.  Uygulama çalışmaları önümüzdeki günlerde başlayacak.

 

DATÇA KENT KONSEYİ SU ÇALIŞMA GRUBU